هنر، به بهانه بهبود

زینب دانشور- «خبر جنوب»/ چند روزی است شور صدای ساز و آواز در هوای شیراز هنردوست، نشاطی به شهروندان بخشیده که روزها از این شهر دور بود. آغاز کنسرت یکی از محبوب‌ترین خواننده‌های ایران پس از 4 سال دوری از صحنه‌های داخلی، توانست کمی از زنگار فشارهای روحی و روانی پس از جنگ و اتفاقات اخیر را پاک و امیدی به جامعه تزریق کند.

استقبال گسترده از کنسرت همایون شجریان و پر شدن ظرفیت آمفی تئاتر روباز سعدی در تمام سانس‌ها نشان داد شیراز و مردمانش پذیرای رویدادهای هنری‌اند و این شهر ظرفیت آن را دارد که به این بهانه، قدمی برای ایجاد همدلی و بهبود حال عمومی جامعه بردارد.

جنگ تحمیلی سوم و تداوم فشارهای روانی و اقتصادی آن، گردی از ناامیدی، غم و ناخوش‌احوالی را پراکنده که به این راحتی قابل زدودن نیست نگاه مسئله‌محور به این موضوع می‌تواند در سیاست‌گذاری فرهنگی دخیل و به نتایج روشنی بیانجامد. شاید کنسرت‌های اخیر تنها تلنگری برای مدیران فرهنگی و لزوم تکرار برنامه‌های هنری باشد تا در گوشه‌ای از برنامه‌ریزی‌های خود به این مقوله جدی‌‌تر نگاه کنند و با تاکیدی که استاندار فارس به افزایش نشاط اجتماعی داشت، شیراز را به قطب رویدادهای فرهنگی ایران تبدیل کنند.

حسینعلی امیری استاندار فارس، در حاشیه برگزاری کنسرت همایون شجریان با اشاره به استقبال پرشور مردم از اجرای این خواننده، ایجاد نشاط اجتماعی و تنوع بخشی به فضای عمومی را ضرورتی اساسی برای حفظ آرامش روانی جامعه دانست و گفت: دور نگه داشتن مردم از التهابات ناشی از فضای جنگی کشور، رسالتی مهم به شمار می‌رود. وی با تأکید بر ضرورت تقویت روحیه جمعی گفت: جامعه ما و مردم عزیز و شریف ایران بیش از هر چیز به نشاط، امید و شادابی نیاز دارند.

استاندار با اشاره به میزبانی شیراز از این رویداد فرهنگی و استقبال پرشور حاضران افزود: ابراز احساسات گرم مردم نشان داد که جامعه تا چه اندازه خواهان و نیازمند چنین محافلی است.

نماینده عالی دولت در فارس با اشاره به تبعات ناشی از جنگ، ایجاد تنوع در زندگی مردم و دور نگه داشتن جامعه از التهاب‌ها و فضای سنگین جنگ را حائز اهمیت دانست.

امیری اجرای این کنسرت را رویدادی فاخر و ارزشمند توصیف کرد و بازخوانی قطعه خاطره‌انگیز «مرغ سحر» را از تأثیرگذارترین بخش‌های اجرای همایون شجریان برشمرد.

وی همچنین با اشاره به برگزاری رویدادهای بزرگ فرهنگی و نمایشگاهی در فارس، از جمله شیراز اکسپو، این نمایشگاه را بستری برای رونق اقتصادی منطقه و کشور دانست و بر ظرفیت چنین برنامه‌هایی برای کمک به پویایی فرهنگی و اقتصادی استان تأکید کرد.

 فرصتی برای ترمیم فرسودگی روانی

اهمیت سخنان استاندار فارس را باید فراتر از استقبال از یک کنسرت دید. جنگ اخیر تبعات زیادی برای مردم داشت؛ از اضطراب ناشی از اخبار گرفته تا احساس ناامنی و فرسودگی روانی همه و همه در مدت کوتاهی اثر خود را بر مردم نشان داد. در کنار این شرایط، فشارهای اقتصادی و دشواری‌های روزمره نیز بر بار روانی شهروندان افزود.

با نگاهی به این وضعیت، فراهم کردن فرصت برای تجربه لحظه‌های خوشایند و فاصله گرفتن موقت از فضای سنگین اخبار، ضرورتی اجتماعی است و هنر می‌تواند به عنوان یک ابزار اثرگذار در این مسیر نقش‌آفرین باشد لذا مدیران فرهنگی استان می‌بایست رویکرد خود به اجرای رویدادهای نشاط‌آفرین را از مناسبت‌های تقویمی یا چند اجرای محدود در طول سال فراتر برده و فضای جامعه را برای ترمیم فرسودگی روانی آماده کند.

 ضرورت طراحی رویدادها متناسب با شرایط اقتصادی مردم، سلیقه‌های فرهنگی و امکانات محلات

گرچه کنسرت شجریان با امکان پرداخت قسطی بلیت فرصت حضور را برای بخشی از جامعه فراهم کرد اما این تنها راهکار موجود برای برگزاری رویدادهای هنری و استقبال مردم نیست. شیراز و فارس ید طولایی در هنر دارد و استفاده از این ظرفیت آن هم به صورت مستمر می‌تواند شرایط را برای جمع کثیری با قیمت‌های مقرون به صرفه آماده کند. تئاترهای خیابانی، نمایش‌های کوتاه در فضاهای عمومی، اجراهای موسیقی خیابانی، برنامه‌های طنز، جنگ‌های شادی، جشنواره‌های محلی، مسابقات ورزشی محلات و بازی‌های بومی و محلی می‌توانند در انتقال حس شادابی موثر باشند.

مزیت این برنامه‌ها برگزاری در مقیاس کوچک‌تر و با هزینه کمتر است مثلا یک اجرای نمایشی در بوستان، یک گروه موسیقی در پیاده‌راه، مسابقه‌ای دوستانه میان ساکنان محلات یا برنامه‌ای برای احیای بازی‌های قدیمی، می‌تواند بدون نیاز به زیرساخت‌های پیچیده، فضای عمومی شهر را به محلی برای ارتباط، مشارکت و سرزندگی تبدیل کند.

میزبانی هفتگی شیراز از یک رویداد شاخص 

پیشینه فرهنگی و هنری شیراز و حضور هنرمندان فعال و فضاهای شهری متنوع می‌تواند زمینه‌ساز تدوین یک تقویم منظم از رویدادهای فرهنگی باشد. اگر افق را برگزاری دست‌کم یک رویداد شاخص هنری یا تفریحی در هفته در نظر بگیریم نیاز است مدیریت شهری و فرهنگی و حتی دیگر ارگان‌های غیرمرتبط دست به دست هم دهند تا با یک برنامه‌ریزی منسجم و تأمین منابع این موضوع محقق شود. این نکته مهم را نباید از یاد برد که استمرار، تعدد و تنوع برنامه‌ها نه تنها موجب زنده ماندن شهر می‌شود بلکه شهروندان را قادر می‌کند تا در طول سال، فرصت‌های متنوعی برای حضور در رویدادهای عمومی داشته باشند.

حمایت از هنرمندان بومی؛ راهی برای کاهش هزینه دسترسی

یکی از چالش‌های مهم در برگزاری رویدادهای هنری، فاصله میان تقاضای عمومی و امکان اقتصادی حضور در آن‌هاست. کنسرت هنرمندان شناخته‌شده‌ای مانند همایون شجریان می‌تواند مخاطبان بسیاری را جذب کند، اما هزینه بالای تولید و بلیت چنین اجراهایی ممکن است حضور در آن‌ها را برای بخشی از شهروندان دشوار کند.

ازاین‌رو، تأمین نیاز فرهنگی جامعه نباید تنها بر برگزاری برنامه‌های پرهزینه و حضور چهره‌های مطرح متکی باشد. حمایت از گروه‌های موسیقی، هنرمندان تئاتر، گروه‌های نمایشی و استعدادهای جوان شیرازی می‌تواند امکان تولید و اجرای برنامه‌های متنوع‌تر را با هزینه مناسب‌تر فراهم کند.

این حمایت، هم فرصت دیده شدن و درآمدزایی را برای هنرمندان بومی افزایش می‌دهد و هم به شکل‌گیری جریان مستمر تولید هنری در شهر کمک می‌کند. البته این رویکرد به معنای چشم‌پوشی از کیفیت نیست؛ بلکه فراهم کردن امکانات تمرین و اجرا، تجهیزات فنی، فرصت‌های تبلیغاتی و دسترسی به فضاهای مناسب می‌تواند زمینه ارتقای سطح آثار را فراهم کند.

شهرداری، اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی، دستگاه‌های متولی ورزش و جوانان، نهادهای فرهنگی و بخش خصوصی می‌توانند با تقسیم مسئولیت‌ها و استفاده مشترک از امکانات، بخشی از هزینه‌های برگزاری رویدادها را کاهش دهند. اختصاص فضا، تأمین تجهیزات، حمایت مالی هدفمند و معرفی برنامه‌ها به شهروندان، از جمله اقداماتی است که می‌تواند هم به هنرمندان کمک کند و هم هزینه نهایی حضور مردم را کاهش دهد.

 ساختن یک سیاست فرهنگی پایدار

تأکید استاندار فارس بر ضرورت دور نگه داشتن مردم از التهابات ناشی از جنگ، می‌تواند نقطه شروعی برای بازنگری در شیوه برنامه‌ریزی فرهنگی شهر باشد. تبدیل این رویکرد به نتیجه‌ای ملموس، مستلزم آن است که مدیریت شهری و دستگاه‌های فرهنگی، رویدادهای هنری و تفریحی را بخشی از برنامه مستمر خود برای ارتقای کیفیت زندگی شهروندان بدانند.

در این مسیر، هیچ نهادی به‌تنهایی قادر به پاسخ‌گویی به همه نیازهای جامعه نیست. هنرمندان، مدیریت شهری، دستگاه‌های اجرایی، بخش خصوصی و رسانه‌ها هر یک می‌توانند در اجرای برنامه‌ها سهم داشته باشند.