کشف تازه دانشمندان درباره ریزپلاستیک‌ها؛ تولید ترکیبات آسیب‌زا در تماس با آب

سیما زعفرانچی-«خبرجنوب»/ ریزپلاستیک‌ها، ذرات بسیار ریز پلاستیکی که تقریباً در همه‌جا از آب و خاک گرفته تا بدن انسان یافت می‌شوند، ممکن است خطراتی فراتر از آنچه تاکنون تصور می‌شد داشته باشند. پژوهشی تازه نشان می‌دهد این ذرات هنگام تماس با آب می‌توانند ترکیبات شیمیایی مضری تولید کنند که به سلول‌ها آسیب می‌زنند و احتمالاً در تخریب DNA نقش دارند.

پلاستیک‌ها به دلیل دوام و کاربردهای فراوان، به بخش جدایی‌ناپذیر زندگی امروز تبدیل شده‌اند؛ اما همین ماندگاری باعث شده است ذرات ریز آن‌ها در محیط‌زیست و بدن موجودات زنده تجمع پیدا کنند. اکنون شواهد تازه نشان می‌دهد که این ذرات ممکن است علاوه بر حضور فیزیکی در بدن، از نظر شیمیایی نیز فعال باشند.

پژوهشگران دانشگاه کلمبیا و دانشگاه کالیفرنیا، برکلی، در مطالعه‌ای که در مجله علمی Nature منتشر شده، دریافتند که ریزپلاستیک‌ها هنگام تماس با آب می‌توانند موادی به نام «رادیکال‌های آزاد» تولید کنند. این ترکیبات بسیار واکنش‌پذیرند و در صورت افزایش بیش از حد، می‌توانند به سلول‌ها آسیب برسانند.

نایکسین چیان، پژوهشگر اصلی این مطالعه، می‌گوید ریزپلاستیک‌ها هنگام تماس با آب، از جمله آب بطری‌ها، می‌توانند به‌طور خودبه‌خودی این ترکیبات را تولید کنند.

ریزتر شدن پلاستیک‌ها چه اهمیتی دارد؟

به گفته پژوهشگران، هرچه پلاستیک به ذرات کوچک‌تری تبدیل شود، سطح تماس آن با محیط افزایش می‌یابد و امکان واکنش‌های شیمیایی بیشتر می‌شود. این ذرات می‌توانند بر آب اطراف خود تأثیر بگذارند و شرایط را برای تولید ترکیبات آسیب‌زا فراهم کنند.

در این پژوهش، شش نوع پلاستیک رایج بررسی شد و نتایج نشان داد که همه آن‌ها می‌توانند در شرایط آزمایشگاهی به تولید رادیکال‌های آزاد منجر شوند. البته میزان خطر این فرایند برای سلامت انسان در زندگی روزمره هنوز مشخص نیست و به بررسی‌های بیشتری نیاز دارد.

تأثیر ریزپلاستیک‌ها بر سلول‌ها

پژوهشگران برای بررسی تأثیر این فرایند بر مواد زیستی، چند آزمایش انجام دادند. در یکی از آن‌ها، پروتئینی به نام لیزوزیم که در اشک، بزاق و برخی دیگر از مایعات بدن وجود دارد، در حضور این ترکیبات شروع به تجمع کرد.

همچنین، گلبول‌های قرمز خون موش در آزمایشگاه تغییر شکل دادند و آسیب دیدند. این نتایج نشان می‌دهد که واکنش‌های شیمیایی ناشی از ریزپلاستیک‌ها ممکن است بر ساختارهای زیستی اثر بگذارند؛ با این حال، هنوز نمی‌توان از این آزمایش‌ها نتیجه گرفت که ریزپلاستیک‌ها مستقیماً باعث بیماری مشخصی در انسان می‌شوند.

ریزپلاستیک‌ها چگونه وارد زندگی روزمره ما می‌شوند؟

این ذرات تنها در فرایندهای صنعتی تولید نمی‌شوند و برخی عادت‌های روزمره نیز می‌توانند باعث آزادشدن آن‌ها شوند. برای مثال، باز و بسته کردن درِ بطری آب ممکن است ذرات ریز پلاستیکی ایجاد کند. گرم‌کردن ظروف پلاستیکی در مایکروویو و قرارگرفتن بطری‌های آب در معرض نور خورشید هنگام نگهداری نیز از مواردی هستند که پژوهشگران به آن‌ها اشاره کرده‌اند.

بیزان یان، یکی دیگر از پژوهشگران این مطالعه، معتقد است این یافته‌ها می‌توانند به درک بهتر تأثیر ریزپلاستیک‌ها بر سلامت کمک کنند.

آیا باید نگران باشیم؟

پژوهشگران اکنون در حال بررسی این موضوع هستند که ذرات پلاستیکی چگونه در بدن جابه‌جا می‌شوند و آیا ممکن است در دوران بارداری به بافت‌های جنینی برسند یا خیر. آن‌ها همچنین به دنبال راه‌هایی برای کاهش تماس انسان با این ذرات هستند.

اگرچه نتایج این پژوهش نگرانی‌های تازه‌ای درباره ریزپلاستیک‌ها ایجاد کرده است، هنوز مشخص نیست میزان مواجهه روزمره با این ذرات تا چه اندازه برای انسان خطرناک است. آزمایش‌های انجام‌شده در محیط آزمایشگاهی لزوماً نشان‌دهنده پیامدهای قطعی در بدن انسان نیستند.

با این حال، این یافته‌ها نشان می‌دهند که برای شناخت بهتر خطرات ریزپلاستیک‌ها، باید علاوه بر حضور آن‌ها در محیط و بدن، واکنش‌های شیمیایی‌ای را نیز بررسی کرد که ممکن است در تماس با آب ایجاد کنند.

منبع: sciencealert