وزیر فرهنگ: حافظ غزل فارسی را متحول کرد

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با تأکید بر نقش حافظ در تحول زبان و ادبیات فارسی گفت: نوآوری در واژگان، ترکیب‌سازی، بهره‌گیری از ایهام و پیوند شعر با موسیقی، حافظ را به یکی از چهره‌های اثرگذار در گسترش و تعمیق زبان فارسی تبدیل کرده است.

سیدعباس صالحی شامگاه دوشنبه ۲۰ مهرماه در آیین بزرگداشت یادروز حافظ در جوار آرامگاه این شاعر در شیراز، زبان فارسی را یکی از ارکان اصلی هویت ایرانی دانست و اظهار کرد: زبان فارسی در مسیر تاریخی خود، از فارسی باستان و میانه تا دوره پس از اسلام، نقشی اساسی در شکل‌گیری هویت ایران داشته است.

وی با اشاره به جایگاه ویژه حافظ در تاریخ این زبان، افزود: زبان فارسی پیش و پس از حافظ تفاوت‌های بنیادینی دارد و این شاعر با گشودن افق‌های تازه در شعر و زبان، فصل جدیدی در تاریخ ادبیات فارسی رقم زده است.

رندی حافظ؛ فراتر از معنای رایج واژه

صالحی یکی از جلوه‌های نوآوری حافظ را خلق معناهای تازه برای واژگان دانست و با اشاره به واژه «رند» گفت: این واژه پیش از حافظ معانی متفاوتی داشت، اما در شعر او به مفهومی پیچیده‌تر شامل خوشدلی، ساده‌زیستی، عشق، دوری از مصلحت‌سنجی و پرهیز از ریاکاری تبدیل شد.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، ترکیب‌سازی و پیوند واژگان فارسی و عربی را از دیگر ویژگی‌های زبان حافظ برشمرد و افزود: حافظ با استفاده خلاقانه از ظرفیت‌های واژه‌سازی، به غنای زبان فارسی افزوده است؛ موضوعی که علامه دهخدا نیز در مقدمه لغت‌نامه خود به آن توجه داشته است.

ایهام و موسیقی؛ راز ماندگاری غزل حافظ

وی با اشاره به جایگاه ایهام در شعر حافظ اظهار کرد: اگرچه این صنعت ادبی پیش از حافظ نیز در شعر فارسی وجود داشت، او با نوآوری در شیوه‌های به‌کارگیری آن، چندلایگی معنایی شعر را به اوج رساند و مخاطب را به کشف لایه‌های پنهان متن دعوت کرد.

صالحی همچنین موسیقی شعر را از ویژگی‌های برجسته آثار حافظ دانست و گفت: حافظ با بهره‌گیری هم‌زمان از وزن و عروض، قافیه و ردیف، موسیقی درونی واژگان و تناسب‌های معنایی، زبان را به نغمه و نوا تبدیل کرده است.

وی با اشاره به غزل «سرو چمان من چرا میل چمن نمی‌کند» افزود: در شعر حافظ، وزن و مضمون در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و فضایی اثرگذار می‌آفرینند که در انتقال احساس و معنا نقش مهمی دارد.

از استحکام واژگان تا شورآفرینی در غزل

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در ادامه با اشاره به دیدگاه‌های مطرح‌شده درباره ویژگی‌های غزل حافظ در کنگره حافظ سال ۱۳۶۷ در شیراز، اظهار کرد: حافظ توانست استحکام و فخامت واژگانی قصیده را با لطافت غزل درآمیزد و ترکیبی تازه در شعر فارسی پدید آورد.

به گفته وی، تصویرپردازی در قالب غزل و ایجاد شور و حرکت در آن نیز از دیگر ویژگی‌های شعر حافظ است؛ ویژگی‌هایی که ظرفیت‌های این قالب ادبی را گسترش دادند.

صالحی با اشاره به ابیاتی مانند «دوش دیدم که ملائک در میخانه زدند» گفت: حافظ مفاهیم انتزاعی و تجربه‌های شهودی را با تصویرهایی ملموس به مخاطب نزدیک می‌کند و از این طریق، به غزل فارسی توانایی تازه‌ای در تصویرآفرینی می‌بخشد.

حافظ و گسترش قلمرو زبان فارسی

وی در بخش دیگری از سخنان خود، تأثیر حافظ بر گسترش زبان فارسی را یادآور شد و گفت: زبان فارسی در گستره‌ای از آسیای میانه و آناتولی تا شبه‌قاره هند حضور داشته و حافظ به تعمیق و گسترش این قلمرو زبانی کمک کرده است.

صالحی با تأکید بر جایگاه حافظ در میراث فرهنگی ایران، تاریخ کهن، دین، عناصر حماسی و زبان فارسی را از پشتوانه‌های این ملت دانست و خاطرنشان کرد: حافظ در این میراث جایگاهی ویژه دارد و حق بزرگی بر زبان فارسی و فرهنگ ایران دارد.

وی در پایان ابراز امیدواری کرد که جهان، ایران و شیراز به فضایی آمیخته با عدالت، آزادی و صلح تبدیل شوند؛ ارزش‌هایی که به گفته او، در اندیشه و شعر حافظ نیز جایگاه مهمی دارند