فارس با ۷۰۰ هزار سالمند؛ ضرورت توسعه محله‌های دوستدار سالمند
ادمین ۵
فارس با بیش از ۷۰۰ هزار سالمند و نرخ سالمندی ۱۳.۵ درصد، در مسیر توسعه محله‌ها و فضاهای شهری دوستدار سالمند گام برداشته است، رویکردی که بر مشارکت اجتماعی سالمندان، تقویت ارتباطات بین‌نسلی، مناسب‌سازی محیط و حمایت از سالمندان تنها تاکید دارد و هدف آن، حفظ کرامت و کیفیت زندگی این قشر در متن زندگی اجتماعی است.
افزایش جمعیت سالمندان در فارس و ضرورت حفظ کرامت و کیفیت زندگی این قشر، توجه به توسعه محله‌ها و شهرهای دوستدار سالمند را به یکی از محورهای مهم برنامه‌ریزی اجتماعی، شهری و سلامت در این استان تبدیل کرده است، رویکردی که بر مشارکت اجتماعی سالمندان، تقویت ارتباطات بین‌نسلی، مناسب‌سازی محیط و حمایت از سالمندان تنها تاکید دارد.
سالمندی در فارس؛ از یک گروه سنی تا یک مسئله اجتماعی
مدیرکل بهزیستی استان فارس با تاکید بر ضرورت حفظ کرامت و منزلت سالمندان اظهار کرد: سالمندی بخشی ارزشمند از چرخه زندگی و سالمندان، سرمایه‌ای انسانی و اجتماعی هستند که باید زمینه حضور، اثرگذاری و مشارکت آنان در خانواده و جامعه بیش از پیش فراهم شود.
حمید گودرزی با اشاره به روند افزایش جمعیت سالمندان در استان فارس گفت: در حال حاضر بیش از ۷۰۰ هزار سالمند در استان فارس زندگی می‌کنند و نرخ سالمندی استان به حدود ۱۳.۵ درصد رسیده است؛ بنابراین سالمندی دیگر موضوعی صرفا مربوط به یک گروه سنی نیست، بلکه موضوعی اجتماعی است که باید در سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌ریزی‌های دستگاه‌های مختلف مورد توجه قرار گیرد.
وی خانواده‌محوری، جامعه‌محوری و محله‌محوری را از رویکردهای اصلی بهزیستی در حوزه سالمندی عنوان کرد و افزود: سالمند تا حد امکان باید در کنار خانواده و در محیط آشنای زندگی خود حضور داشته باشد و خانواده، محله، تشکل‌های اجتماعی، دستگاه‌های اجرایی و خود سالمندان، همگی بخشی از شبکه حمایت اجتماعی از سالمندان هستند.
محله‌های دوستدار سالمند؛ محیطی مناسب برای همه گروه‌های سنی
گودرزی با تاکید بر ضرورت حرکت به سمت محله‌های دوستدار سالمند بیان کرد: محله‌ای که برای سالمندان مناسب باشد، در واقع محله‌ای مناسب برای همه گروه‌های سنی است و باید دسترسی سالمندان به خدمات، فضاهای شهری، مراکز درمانی، اماکن فرهنگی و تفریحی و امکانات عمومی در آن مورد توجه قرار گیرد.
وی ادامه داد: افزایش دسترس‌پذیری و مناسب‌سازی فضاهای شهری و عمومی، حمل‌ونقل، مراکز درمانی و اماکن تفریحی و اجتماعی، از الزامات ایجاد محیطی سالمنددوست است و تحقق آن نیازمند همکاری و هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف است.
مدیرکل بهزیستی فارس همچنین از اجرای مجموعه‌ای از برنامه‌های محله‌محور با هدف افزایش مشارکت اجتماعی سالمندان خبر داد و گفت: ایده‌هایی همچون سلام محله؛ محله‌ای برای همه سنین، بانک زمان، مهر و گفت‌وگوی بین‌نسلی، پاتوق سالمندی و حامی سالمندان محله با هدف تقویت ارتباطات اجتماعی، استفاده از ظرفیت‌های محلی و خارج کردن سالمندان از انزوا در محلات دنبال می‌شود.
نزدیک به ۲۶ هزار سالمند تنها در فارس
گودرزی با اشاره به وجود نزدیک به ۲۶ هزار سالمند تنها در استان فارس اظهار کرد: تنهایی سالمندان یکی از موضوعات مهمی است که باید در کنار حمایت‌های تخصصی مورد توجه قرار گیرد.
وی هشدار داد: ایجاد فرصت برای حضور سالمندان در فعالیت‌های اجتماعی و محلی، تقویت ارتباط با خانواده و نسل‌های جوان‌تر و فراهم کردن فضاهایی برای گفت‌وگو و مشارکت می‌تواند در کاهش انزوای اجتماعی آنان موثر باشد.
مدیرکل بهزیستی فارس ارتباط بین‌نسلی را یکی از ظرفیت‌های مهم جامعه برای حمایت از سالمندان دانست و گفت: ارتباط سالمندان با فرزندان و نوه‌ها علاوه بر کاهش احساس تنهایی، زمینه انتقال تجربه، دانش، فرهنگ و مهارت‌های زندگی را فراهم می‌کند و باید از این ظرفیت در خانواده و محله به شکل هدفمند استفاده شود.
وی تاکید کرد: سالمندان نباید صرفا به عنوان دریافت‌کنندگان خدمات دیده شوند، بلکه باید به عنوان افرادی دارای دانش، تجربه و توانمندی، در برنامه‌های اجتماعی و محله‌ای نقش داشته باشند.
به گفته گودرزی، استفاده از ظرفیت سالمندان در حل مسائل محله و مشارکت آنان در فعالیت‌های اجتماعی، فرهنگی و داوطلبانه می‌تواند به پویایی بیشتر محلات کمک کند.
خدمات توانبخشی و حمایتی؛ از توانمندسازی تا مددکاری
مدیرکل بهزیستی فارس با تشریح خدمات این سازمان به سالمندان دارای محدودیت‌های جسمی، حرکتی و عملکردی گفت: خدمات توانبخشی تخصصی، تامین و ارائه وسایل کمک‌توانبخشی، حمایت‌های مالی و معیشتی، خدمات روان‌شناختی و مشاوره‌ای، آموزش خانواده، خدمات اجتماعی و مددکاری و حمایت در قالب رویکردهای خانواده‌محور، جامعه‌محور و محله‌محور، بخشی از خدمات ارائه‌شده به این گروه است.
بیش از ۳۵۸ هزار سالمند خدمات بهداشتی دریافت کردند
در کنار همه اینها، سالمندی سالم بدون توجه به وضعیت جسمی و روانی امکان‌پذیر نیست؛ در این راستا معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز نیز با اشاره به اهمیت توجه به سلامت سالمندان اظهار کرد: دوران سالمندی، فصلی ارزشمند از زندگی است که تکریم و حفظ سلامت این قشر نه‌تنها یک وظیفه سازمانی، بلکه رسالتی اخلاقی و انسانی برای مجموعه سلامت به شمار می‌رود.
اورنگ ایلامی با بیان اینکه جامعه در حال حرکت به سمت سالمندی است، افزود: با توجه به تغییرات جمعیتی، لازم است تمرکز ویژه‌ای بر پایش مستمر وضعیت سلامت سالمندان صورت گیرد.
وی ادامه داد: در سال گذشته، ۳۵۸ هزار و ۴۲۲ سالمند، خدمات بهداشتی متعددی را در نوبت‌های مشخص در مراکز ارائه خدمات سلامت دریافت کرده‌اند.
ایلامی گفت: از مجموع خدمات ارائه‌شده به سالمندان در سال گذشته، ۳۶۹ هزار و ۳۷۰ مورد ارزیابی خطر بیماری‌های قلبی و عروقی، ۱۸۳ هزار و ۲۰۳ مورد غربالگری سرطان کولورکتال، ۳۸۲ هزار و ۳۳۱ مورد خدمات تغذیه و تن‌سنجی، ۳۸۲ هزار و ۸۹۵ مورد ارزیابی افسردگی و ۳۸۳ هزار و ۹۹۸ مورد ارزیابی خطر سقوط و عدم تعادل انجام شده است.
معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز هدف از این مراقبت‌ها را علاوه بر افزایش طول عمر، ارتقای کیفیت زندگی و سطح سلامت سالمندان عنوان کرد و ادامه داد: نتیجه این اقدامات، دستیابی به سالمندانی پویا و فعال در جامعه است.
ایلامی همچنین بر لزوم آموزش سالمندان و خانواده‌های آنان با محوریت شیوه زندگی سالم در دوران سالمندی تاکید کرد.
شیراز در مسیر توسعه شهر دوستدار سالمند
در این راستا اگر قرار است سالمند در محله و شهر خود همچنان حضور داشته باشد، شهر نیز باید خودش را با نیازهای او هماهنگ کند؛ از پیاده‌رو و حمل‌ونقل عمومی گرفته تا پارک‌ها، مراکز خدماتی و فضاهایی که امکان دیدار، گفت‌وگو و مشارکت اجتماعی را فراهم می‌کنند.
در شیراز، این نگاه در قالب کارگروه اجتماعی و فرهنگی شهر دوستدار سالمند دنبال می‌شود، رویکردی که قرار است سالمندی را از یک موضوع صرفا خدماتی فراتر ببرد و آن را به بخشی از برنامه‌ریزی اجتماعی و شهری تبدیل کند.
رئیس سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری شیراز با اشاره به مسئولیت این سازمان به‌عنوان متولی و دبیر کارگروه اجتماعی و فرهنگی شهر دوستدار سالمند اظهار کرد: اگر امروز از شهر دوستدار سالمند سخن می‌گوییم، در حقیقت شهری است که برای همه شهروندان در تمامی مراحل زندگی، قابل زیستن و انسانی باشد.
محمدعلی چوبینی افزود: شهری که بتواند نیازهای سالمندان را پاسخ دهد، بی‌تردید برای کودکان، افراد دارای معلولیت و سایر شهروندان نیز شهری مطلوب‌تر خواهد بود.
وی با تاکید بر اینکه سالمندی نباید مترادف با انزوا، خانه‌نشینی یا کاهش نقش اجتماعی افراد باشد، گفت: یکی از مهم‌ترین اهداف کارگروه اجتماعی و فرهنگی، مقابله با انزوای اجتماعی سالمندان و فراهم کردن زمینه حضور فعال آنان در عرصه‌های فرهنگی، اجتماعی و حتی تصمیم‌سازی‌های محلی است.
مناسب‌سازی معابر و حمل‌ونقل؛ زیرساخت حضور اجتماعی سالمندان
چوبینی با اشاره به ابعاد مختلف شهر دوستدار سالمند ادامه داد: این رویکرد تنها به مناسب‌سازی معابر یا ایجاد امکانات رفاهی محدود نمی‌شود. اصلاح پیاده‌روها، ایمن‌سازی مسیرهای تردد، دسترس‌پذیر شدن حمل‌ونقل عمومی، تجهیز پارک‌ها به مبلمان مناسب، نورپردازی استاندارد و ایجاد فضاهای امن برای حضور سالمندان از الزامات این مسیر به شمار می‌رود.
وی اضافه کرد: در کنار اقدامات عمرانی و زیرساختی، باید زیرساخت‌های فرهنگی و اجتماعی نیز متحول شوند و بسترهای لازم برای مشارکت بیشتر سالمندان در جامعه فراهم شود.
رئیس سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری شیراز برگزاری برنامه‌های فرهنگی، آموزشی و هنری، ایجاد فرصت‌های یادگیری مادام‌العمر، تقویت تعاملات بین‌نسلی و توسعه فعالیت‌های داوطلبانه را از مهم‌ترین ابزارهای حفظ نشاط اجتماعی سالمندان دانست و تصریح کرد: این اقدامات می‌تواند احساس تعلق آنان به جامعه را افزایش دهد.
دسترسی عادلانه سالمندان به خدمات سلامت
چوبینی همچنین بر ضرورت گسترش خدمات سلامت‌محور در سطح محلات تاکید کرد و افزود: دسترسی آسان و عادلانه سالمندان به خدمات بهداشتی و درمانی، به‌ویژه با رویکرد پیشگیرانه، یکی از محورهای مهم شهر دوستدار سالمند محسوب می‌شود.
وی با اشاره به اهمیت مشارکت عمومی در تحقق این اهداف بیان کرد: شهر دوستدار سالمند تنها با اقدامات شهرداری شکل نمی‌گیرد و تحقق آن نیازمند همراهی دستگاه‌های اجرایی، سازمان‌های مردم‌نهاد، مراکز آموزشی، خانواده‌ها و شهروندان است. از سوی دیگر احترام به سالمندان باید از یک رفتار فردی به یک ارزش اجتماعی تبدیل شود.
رئیس سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری شیراز خاطرنشان کرد: هدف اصلی کارگروه اجتماعی و فرهنگی شهر دوستدار سالمند، بسترسازی برای ارتقای کیفیت زندگی، افزایش مشارکت‌های اجتماعی و حفظ منزلت سالمندان در سطح شهر است.
به گفته چوبینی با شناسایی نیازهای واقعی سالمندان، حذف موانع محیطی و اجتماعی و تقویت ارتباط میان نسل‌ها، از تجربه‌های ارزشمند این قشر به‌عنوان سرمایه‌ای برای توسعه پایدار شهری بهره بگیریم و هدف این است که شیراز شهری باشد که دوران سالمندی در آن با سلامت، نشاط، امنیت روانی، مشارکت اجتماعی و احساس ارزشمندی همراه باشد.
سالمندان در متن زندگی اجتماعی
شهر دوستدار سالمند، در نهایت فقط مجموعه‌ای از معابر مناسب‌سازی‌شده و خدمات شهری نیست؛ شهری است که سالمندان را در متن زندگی اجتماعی خود می‌بیند. در چنین شهری، تجربه و حضور سالمندان ارزشمند است و خانواده، محله و دستگاه‌های مختلف برای حفظ سلامت، کرامت و مشارکت آنان در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند.
