از سواحل بکر تا خانههای بومی؛ روایتی متفاوت از گردشگری هرمزگان
ادمین ۵
هرمزگان از سواحل خلیج فارس تا کوهستان، روستاهای تاریخی و خانههای بومی، مجموعهای متنوع از جاذبههای طبیعی و فرهنگی را در خود جای داده است؛ ظرفیتی که از قشم و هرمز تا بندرکنگ، حاجیآباد، بندرخمیر، پارسیان، میناب و بشاگرد، تجربهای متفاوت از طبیعت و زندگی بومی جنوب را پیش روی گردشگران میگذارد.
هفته گردشگری فرصتی است تا هرمزگان را نه فقط از دریچه مقصدهای شناختهشدهای مانند قشم، هرمز و کیش، بلکه از مسیر روستاهایی دید که هنوز زندگی در آنها با ریتم طبیعت، دریا و سنتهای محلی جریان دارد؛ روستاهایی که گردشگر میتواند در آنجا بخشی از زندگی مردم محلی، غذا، موسیقی، صنایع دستی و روایتهای نسلهای گذشته را تجربه کند.
هر سال با فرارسیدن فصل پاییز و زمستان و کاهش دمای هوا، هرمزگان به یکی از مقصدهای پرطرفدار گردشگران تبدیل میشود؛ مسافرانی که از نقاط مختلف کشور راهی این استان و جزایر خلیج فارس میشوند تا در هوای مطبوع جنوب، از جاذبههای طبیعی و تاریخی دیدن کنند، طعم غذاهای محلی را بچشند و ساعاتی را در بازارها و مراکز خرید سپری کنند.
سواحل خلیج فارس، جزایر قشم و هرمز، جنگلهای حرا، روستاهای گردشگری و اقامتگاههای بومگردی در کنار بازارهای سنتی و مراکز تجاری، مجموعهای متنوع از جاذبهها را پیش روی مسافران قرار میدهد که هرمزگان را به مقصدی برای گردشگری، تفریح و خرید در نیمه دوم سال تبدیل کرده است.
قشم؛ از خانههای بومی تا جنگلهای حرا
جزیره قشم نمونهای شاخص از پیوند گردشگری با جامعه محلی در میان مقاصد گردشگری هرمزگان است؛ روستاهای جزیره در سالهای گذشته به تدریج به بخشی از زنجیره گردشگری تبدیل شدهاند و اقامتگاههای محلی و بومگردی در کنار فعالیتهای دریایی، صنایع دستی، غذاهای سنتی و راهنمایان بومی، امکان تجربه متفاوتی از سفر به جزیره را فراهم کردهاند.
ژئوپارک جهانی قشم نیز شبکهای از اقامتگاههای محلی و بومگردی را از جمله اقامتگاههایی در روستاهای سرریگ، سهیلی، لافت و دیگر نقاط جزیره معرفی کرده است.
اقامتگاههایی در روستای سرریگ، نمونهای از این الگوست؛ خانههایی با معماری روستایی جنوب که علاوه بر امکان اقامت، غذای محلی و راهنمایی گردشگران برای بازدید از ژئوسایتهای غرب قشم را ارائه میکند.
در روستای سهیلی نیز بومگردی با طبیعت پیرامون گره خورده و اقامتگاهی در نزدیکی جنگلهای حرا قرار دارد که امکاناتی مانند برنامههای پرندهنگری، ماهیگیری و فعالیتهای دریایی در پیرامون آن قابل تجربه است.
روستای سهیلی در سال ۱۴۰۴ نیز به عنوان یکی از روستاهای برتر گردشگری جهان انتخاب شد؛ روستایی که ظرفیتهای فرهنگی، صنایع دستی، خوراک محلی و مشارکت جامعه محلی از ویژگیهای برجسته آن عنوان شده است.
همچنین جنگلهای حرا در این میان فقط یک جاذبه طبیعی نیستند، بلکه بخشی از اقتصاد و فرهنگ جوامع محلی را نیز شکل دادهاند.
لافت؛ معماری که هنوز زنده است
لافت را باید یکی از مهمترین نمونههای همنشینی معماری و زندگی در جزایر جنوبی دانست؛ روستایی که بادگیرها، خانههای سنتی، کوچههای باریک و نزدیکی به جنگلهای حرا، تصویری متفاوت از گردشگری جزیرهای ارائه میکند.
در این منطقه، اقامتگاه محلی فقط محلی برای خوابیدن نیست و خانهای با بخشی از معماری و سبک زندگی جنوب که پیش روی گردشگر قرار میدهد؛ در اسناد ژئوپارک قشم نیز از مهمانسراهای محلی به عنوان نمونهای از تعامل میان جامعه بومی و گردشگری یاد شده است.
همین ویژگی سبب شده گردشگری در روستاهای قشم، بیش از آنکه فقط به بازدید از یک جاذبه محدود باشد، به تجربهای چندلایه از طبیعت، فرهنگ و زندگی مردم تبدیل شود.
از سهیلی تا سرریگ؛ روستاهایی که خودشان مقصدند
در سالهای اخیر تلاشهایی برای معرفی روستاهای قشم به عنوان مقصدهای مستقل گردشگری نیز شکل گرفته و برگزاری رویداد قشم بوم، نمونهای از این رویکرد است.
این رویداد در روستاهایی مانند سرریگ و کنار سیاه برگزار شده و برنامههایی همچون موسیقی محلی، بازیهای بومی، صنایع دستی، غذاهای سنتی، آموزش زیستمحیطی و معرفی ظرفیتهای طبیعی را دربرگرفته است.
در سرریگ برای نمونه، علاوه بر صیادی و تجارت که از فعالیتهای سنتی مردم روستاست، جاذبههایی مانند تنگه چربه و ظرفیتهای فرهنگی و طبیعی روستا نیز در برنامههای گردشگری مورد توجه قرار گرفته است.
این تجربه نشان میدهد که گردشگری روستایی زمانی ماندگارتر میشود که مردم محلی تنها تماشاگر ورود گردشگر نباشند، بلکه خودشان بخشی از روایت، خدمات و اقتصاد سفر باشند.
هرمز؛ رنگ، هنر و زندگی در کنار دریا
جزیره هرمز چهرهای متفاوت از گردشگری هرمزگان را به نمایش میگذارد؛ جزیرهای که خاکهای رنگی، چشماندازهای زمینشناختی، ساحل، هنرهای دستی و فرهنگ بومی در کنار هم قرار گرفتهاند.
در این جزیره، اقامتگاههای بومی بخشی از تجربه سفر هستند و گردشگر میتواند در کنار بازدید از جاذبههای طبیعی، با معماری، خوراک و سبک زندگی جامعه محلی نیز آشنا شود.
در واقع، برای بسیاری از مسافران، ماندن در جزیره و تجربه شبهای هرمز در یک اقامتگاه محلی، بخشی از خود سفر است؛ تجربهای که با تماشای غروب، قدمزدن در کوچههای روستا، گفتوگو با مردم و چشیدن غذاهای محلی کامل میشود.
حاجیآباد؛ هرمزگانِ سبز در دامنه کوهستان
اگر تصویر غالب از هرمزگان، دریا و ساحل است، حاجیآباد چهره دیگری از این استان را نشان میدهد؛ سرزمینی که در دامنههای زاگرس جنوبی، آبشارها، چشمهها، باغها، نخلستانها و روستاهای خوشآبوهوا را در خود جای داده است.
روستاهایی مانند تزرج، برغنی، بخوان، معدنوییه، تیدر، دهمنیمند، میمند و نظامآباد از جمله مناطقی هستند که ظرفیتهای طبیعتگردی و روستایی آنها مورد توجه گردشگران قرار گرفته است.
در میان این مناطق، تزرج با آبشار و چشماندازهای طبیعی خود، تصویری متفاوت از هرمزگان ارائه میکند؛ جایی که صدای آب در میان سنگها و درختان، گردشگر را از فضای گرم و ساحلی جنوب به محیطی کوهستانی میبرد.
چشمه سبزپوشان برغنی نیز یکی از جاذبههای طبیعی شهرستان حاجیآباد است و روستای گردشگری بخوان از دیگر نقاطی است که در مسیر گردشگری روستایی این شهرستان قرار دارد.
بندرخمیر؛ گردشگری در آغوش حرا
بندرخمیر یکی از مهمترین نقاط هرمزگان در حوزه گردشگری طبیعی و دریایی بوده؛ منطقهای که جنگلهای حرا، تالاب، خورها و چشماندازهای ساحلی، زمینهای برای توسعه گردشگری طبیعتمحور ایجاد کردهاند و مجتمع گردشگری حرا در بندرخمیر از نمونههای ظرفیتهای گردشگری این منطقه است.
گردشگری در این بخش از استان نیز میتواند با قایقسواری، پرندهنگری، تماشای حرا و آشنایی با زندگی جوامع ساحلی همراه شود؛ مدلی که در صورت برنامهریزی صحیح، همزمان حفاظت از طبیعت و ایجاد درآمد برای جامعه محلی را دنبال میکند.
بستک و بندرلنگه؛ سفر به دل تاریخ و معماری جنوب
در غرب هرمزگان، گردشگری رنگ و بوی تاریخی و معماری بیشتری پیدا میکند؛ بندرکنگ، بندرلنگه و بستک مجموعهای از خانههای تاریخی، بادگیرها، بازارهای قدیمی، بناهای سنتی و فرهنگ بومی را در کنار طبیعت ساحلی و روستایی در اختیار گردشگران قرار میدهند.
اقامتگاه خانه تاریخی مهراسرا و اقامتگاه خانه تاریخی یوسفی در بندرکنگ نمونههایی از پیوند اقامت با معماری تاریخی این منطقه هستند.
در چنین مقصدهایی، خودِ خانه میتواند بخشی از جاذبه باشد؛ دیوارهای قدیمی، حیاط مرکزی، بادگیر، ارسیها و معماری متناسب با اقلیم گرم و مرطوب جنوب، داستانی از سازگاری انسان با محیط را روایت میکنند.
پارسیان؛ جایی میان کوه و دریا
پارسیان نیز از مقاصدی است که طبیعت ساحلی، کوهستان و روستاهای جنوبی در آن به یکدیگر میرسند؛ سواحل بکر، تنگهها، کوهها و چشماندازهای دریایی این شهرستان، ظرفیت قابل توجهی برای طبیعتگردی و گردشگری ساحلی ایجاد کرده است.
طبق اعلام معاون گردشگری هرمزگان، در میان طرحهای افتتاحی هفته گردشگری، اقامتگاههای بومگردی و سفرهخانههای سنتی در بندرعباس و پارسیان قرار گرفتهاند.
میناب؛ گردشگری با عطر نخل و فرهنگ جنوب
میناب یکی از مهمترین کانونهای فرهنگی و کشاورزی هرمزگان است؛ شهرستانی که نخلستانها، باغها، رودخانهها، بازارها، صنایع دستی، موسیقی و آیینهای بومی، ظرفیتهای متنوعی برای گردشگری فرهنگی و روستایی ایجاد کردهاند.
در مسیر گردشگری میناب، اقامتگاههای بومگردی میتوانند حلقه اتصال گردشگر با زندگی واقعی مردم باشند؛ از غذاهای محلی و محصولات کشاورزی گرفته تا صنایع دستی و روایتهایی که نسل به نسل منتقل شدهاند.
بشاگرد؛ مقصدی کمتر دیده شده
منطقه زیبای بشاگرد در شرق هرمزگان چهرهای متفاوتتر و کمتر شناخته شده از پهنههای طبیعی و گردشگری شرق این استان را پیش روی مسافران قرار میدهد؛ منطقهای کوهستانی با روستاهایی پراکنده، چشماندازهای طبیعی و فرهنگی که میتواند در صورت تقویت زیرساختها و معرفی مناسب، سهم بیشتری از گردشگری طبیعتمحور را به خود اختصاص دهد.
گردشگری در چنین مناطقی بیش از هر چیز به زیرساختهای دسترسی، اقامت، خدمات و آموزش جامعه محلی وابسته است؛ اما همین بکر بودن میتواند برای گردشگرانی که به دنبال تجربه طبیعت و زندگی محلی هستند، جذابیت داشته باشد.
اقامتگاه بومگردی؛ فراتر از یک محل خواب
بومگردی در هرمزگان تنها یک شیوه اقامت نیست؛ اگر درست طراحی و مدیریت شود، میتواند به یک زنجیره اقتصادی و فرهنگی تبدیل شود.
گردشگر وارد خانهای میشود که معماری آن با اقلیم سازگار است؛ غذای محلی میخورد، صنایع دستی میبیند، از راهنمای بومی استفاده میکند، با قایقدار محلی به جنگل حرا میرود، محصول روستا را خریداری میکند و در نهایت پولی که برای سفر هزینه کرده، بخش بیشتری از آن در همان جامعه محلی گردش میکند.
در قشم این مدل به شکل پررنگی قابل مشاهده است؛ ژئوپارک جهانی قشم فهرستی از اقامتگاهها و کسبوکارهای محلی را در قالب شبکه همیاران معرفی کرده و این شبکه، اقامتگاههای بومگردی، فروشگاههای صنایع دستی، راهنمایان گردشگری، مراکز عرضه غذا و دیگر فعالان محلی را در کنار یکدیگر قرار داده است.
خوراک محلی؛ طعم ماندگار بومگردی در هرمزگان
یکی از مهمترین ظرفیتهای بومگردی هرمزگان، خوراک محلی است؛ از ماهی و میگو و انواع قلیه گرفته تا نانهای محلی، خرما و خوراکهایی که با ادویهها و شیوه پخت جنوب هویت پیدا کردهاند.
در اقامتگاههای محلی قشم، برای نمونه غذاهایی مانند قلیه ماهی، قلیه میگو، ماهی سرخشده و ماهی کبابی در کنار اقامت به گردشگران عرضه میشود.
این ظرفیت، امکان تبدیل سفر به یک تجربه چندحسی را فراهم میکند؛ گردشگر فقط یک منظره نمیبیند، بلکه مزه، بو، صدا، معماری و روایت یک منطقه را نیز تجربه میکند.
موسیقی، صنایع دستی و روایتهایی که گردشگر را نگه میدارد
در بسیاری از روستاهای هرمزگان، گردشگری بدون فرهنگ بومی معنای کاملی ندارد؛ موسیقی جنوب عود، لیوا، بازیهای بومی، پوشش سنتی، صنایع دستی، سفال، حصیربافی و روایتهای دریانوردی، بخشی از سرمایه ناملموس استان هستند.
در رویدادهای قشم بوم، موسیقیهای محلی، بازیهای بومی، نمایشهای هنری، صنایع دستی و غذاهای سنتی در کنار ظرفیتهای طبیعی روستا معرفی شدهاند؛ این همان نقطهای است که گردشگری از دیدن عبور میکند و به تجربه کردن میرسد.
گردشگری ساحلی؛ سرمایهای که هنوز ظرفیت رشد دارد
هرمزگان، طولانیترین نوار ساحلی ایران در خلیج فارس و دریای عمان را در اختیار دارد و همین موقعیت، گردشگری ساحلی و دریایی را به یکی از مهمترین ظرفیتهای استان تبدیل کرده است.
برنامههای هفته گردشگری امسال نیز بر گردشگری ساحلی و دریایی، توسعه زیرساختهای پایدار و استفاده از ظرفیت جوامع محلی تاکید دارد.
از قایقسواری در جنگلهای حرا و پرندهنگری گرفته تا سواحل پارسیان، بندرلنگه، بندرخمیر، قشم، هرمز و شرق استان، هر بخش از این پهنه جغرافیایی میتواند روایت متفاوتی از دریا ارائه کند.
گردشگری هرمزگان؛ از مقصد به تجربه
شاید مهمترین تغییر در گردشگری امروز هرمزگان این باشد که سفر دیگر فقط به معنای رسیدن به یک نقطه روی نقشه نیست.
مسافر میتواند صبح را در یک اقامتگاه روستایی آغاز کند، صبحانه محلی بخورد، با راهنمای بومی به یک جاذبه طبیعی برود، ظهر غذای دریایی بچشد، عصر صنایع دستی بخرد و شب را در حیاط یک خانه سنتی زیر آسمان جنوب سپری کند.
این مدل، گردشگری را از یک فعالیت خدماتی به بخشی از اقتصاد محلی تبدیل میکند؛ اقتصادی که در آن صاحب اقامتگاه، قایقدار، آشپز، هنرمند، کشاورز، تولیدکننده صنایع دستی و راهنمای محلی میتوانند همگی در زنجیره ارزش گردشگری قرار گیرند.
سواحل هرمزگان، جاذبهای کم نظیر برای گردشگران
قشم با ژئوپارک و روستاهای گردشگری؛ هرمز با چشماندازهای زمینشناختی و فرهنگ بومی؛ حاجیآباد با کوهستان، آبشار و چشمه؛ بندرخمیر با حرا و تالاب؛ بندرکنگ و بندرلنگه با معماری تاریخی؛ پارسیان با ساحل و کوه؛ میناب با فرهنگ و کشاورزی؛ سیریک با ساحل و زندگی دریایی و بشاگرد با طبیعت کوهستانی، هر کدام بخشی از پازل گردشگری هرمزگان هستند.
به همین دلیل، ظرفیت گردشگری استان را نمیتوان فقط در چند مقصد مشهور خلاصه کرد. آنچه میتواند فصل تازهای برای گردشگری هرمزگان رقم بزند، پیوند همین مقصدهای کوچک و بزرگ با یکدیگر و تبدیل آنها به مسیرهای متنوع سفر است.
هفته گردشگری؛ فرصتی برای سفر به هرمزگان
هفته گردشگری امسال در هرمزگان در حالی برگزار میشود که توسعه زیرساختهای اقامتی، گردشگری ساحلی و دریایی، رویدادهای محلی و استفاده از فناوریهای نوین در دستور کار قرار گرفته است.
طبق اعلام معاون گردشگری استان، علاوه بر ۱۲ پروژه افتتاحی و اجرایی، پنج رویداد در شهرستانهای مختلف برگزار میشود و برنامههایی برای معرفی ظرفیتهای بومی، بازارچههای صنایع دستی و غذاهای محلی، تورهای آشناسازی و گردشگری کودک نیز پیشبینی شده است.
در چنین شرایطی، بومگردی میتواند یکی از حلقههای اصلی این زنجیره باشد؛ حلقهای که گردشگر را از هتلهای بزرگ و مقصدهای شلوغ به کوچههای روستا، حیاط خانههای قدیمی، کنار سفره خانوادههای محلی و دل طبیعت میبرد.
هفته گردشگری شاید بهترین بهانه برای همین کشف دوباره باشد و کشف استانی که گردشگری در آن فقط تماشای دریا نیست، بلکه زندگی مردم، طبیعت، تاریخ، غذا، موسیقی و فرهنگ جنوب است.
بیشاز ۳۰۰ مکان و بنای تاریخی، برای بازدید مسافران و گردشگران به هرمزگان وجود دارد، از پنجم تا یازدهم مهرماه به عنوان هفته گردشگری نامگذاری شده است.
